Nostalgisch speelgoed.

In de tijd dat ik op de lagere school zat had je een jongens- en meisjesschool.

Op ,,onze’ school had je in het najaar het speelgoed de knaptoêt.

Ik dacht dat dit alleen in een klein gedeelte van Noord-Limburg het gebruik was.

Doch tijdens een wandeling in de Voerstreek met mijn vrienden ( de KZRT) werd ik door de gids er op attent gemaakt dat ze in Maastricht ook zoiets kenden. Iets wat mij verbaasde.

De gids was trouwens Gerard van Eck. Goeie gids.

Na enig spitwerk werd mij duidelijk dat dit speeltuig in meerdere streken bekendheid geniet of genoot.

Je ziet ze nooit meer of je moet er zelf een maken.

De knaptoêt.

Zal proberen uit te leggen hoe je zo’n ding moet maken en wat je nodig hebt.(valt niet mee)

Een knaptoêt wordt(werd) gemaakt van een stuk stam van de vlierbes en een tak van de eik.

De lengte van de vlierstok 30 tot 40 cm.

Er moet ook een mooie laag merg in zitten. Deze wordt verwijderd met behulp van een hete ijzeren pin. De smid was daar goed en goedkoop in.

Oh kom mar jungske.

Dan heb je een eiken tak nodig die 10 cm langer dient te zijn en ook iets dikker als het gat waar de merg zat. Schil 30 cm van de tak zo dat ie in de holte van het vlierhout past.

Op de top van de stempel moet nog poês komen. Dit krijg je door het uiteinde net zo lang op een harde ondergrond te kloppen tot dat er fijne vezels aankomen(veel spuug)

Pas de stempel af en toe in de holle vlierstok, de poês moet de holte luchtdicht afsluiten.

Als alles past kun je overgaan tot het echte werk. het afvuren.

Aan de dikste kant van de vlierstok stop je een eikel, elzenprop of een prop papier.

Transporteer de munitie naar de dunnere kant met de stempel, stempel terug, veel spuug erin , de stempel met veel kracht door de vliertak duwen.

Als alles goed is zal de eikel er met een harde knal uitvliegen.

Vliegt de eikel er niet uit dan zal de vlierstok omhoog komen.

Dit noemden wij ,,fompen”.

Knaptoetenverbod.

We schoten de eikels tegen de blinde muur van de school, liefst zo hoog mogelijk.

Na enige tijd zat deze muur vol met de smurrie van eikel en spuug.

Het schoolhoofd vond het te gek worden en kondigde een verbod voor het in bezit hebben van een knaptoêt op de speelplaats. Artikel 616 vuurwapenwet noemden wij dat

Dus dan maar na school in het dorp gaan knallen.

Meerdere jongens probeerden in de galmgaten van de kerk te schieten. Een afstand van ongeveer 30 meter.

Het lukte af en toe alleen met de allergrootste. Gejuich in het dorp.

U voelt al aan dat dat ook niet lang goed ging want meneer pastoor stond ineens achter ons.

We kregen een mooie preek van onze herder. Psalm 616 noemden we dat. Het ging precies als met de knaptoêt, een kant erin andere kant eruit.

Tuut van der Beele

 

Tekening Jan Verijth